Phân tích định nghĩa vật chất của V.I.Lênin. Rút ra ý nghĩa phương pháp luận?

* Tài liệu tham khảo:
  1. Hướng dẫn ôn tập môn Triết học Mác-Lênin của Khoa lý luận Mác-Lênin, Trường Cán bộ TP.HCM, NXb Đại học Quốc gia TP.HCM, 2008.
* Hoàn cảnh lịch sử: Sự khủng hoảng của thế giới quan trong vật lý cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, sự ra đời của chủ nghĩa duy tâm vật lý học, quan niệm duy tâm - bất khả tri về cái gọi là "vật chất biến mất.". Lênin đã khái quát những thành tựu khoa học tự nhiên và khẳng định vật chất không biến mất, chỉ có quan niệm cũ xưa lỗi thời về vật chất là không còn phù hợp nữa, cần có một cách hiểu mới về phạm trù vật chất trên cơ sở khái quát các thành tựu của khoa học và nhận thức. 


* Cơ sở để V.I.Lênin đưa ra định nghĩa vật chất

+ Lý luận của C.Mác, Ph.Ăngghen: 
  1. Đã phân biệt tính khái quát của phạm trù vật chất và sự tồn tại vật chất ở những dạng cụ thể; 
  2. Chỉ ra sự tồn tại khách quan của vật chất
  3. Chỉ ra tính vô tận, vô hạn của vật chất, tính không thể sáng tạo ra và không thể tiêu diệt được của nó.
  4. Tính thống nhất của thế giới là ở tính vật chất của nó.
  5. Chỉ ra các phương thức tồn tại của vật chất là không gian, thời gian và vận động.
Tuy nhiên, hai ông chưa đưa ra định nghĩa về vật chất, chỉ đến V.I.Lênin, Người mới đưa ra định nghĩa về vật chất.

+ Trên cơ sở phân tích một cách sâu sắc về cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên cũng như phê phán chủ nghĩa duy tâm 

=> Lênin đã đưa ra định nghĩa toàn diện, sâu sắc và khoa học về vật chất "Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ một thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không phụ thuộc vào cảm giác" (V.I.Lênin toàn tập, Tập 18, Nxb Tiến bộ, Matxcơva, 1980, Tr.15)

* Giải thích thêm về "Cảm giác" theo quan điểm Tâm lý học Mác-Lênin:
 

 VI.Lênin đã chỉ rõ: “Cảm giác là mối liên hệ trực tiếp giữa ý thức và thế giới bên ngoài, là sự chuyển hoá của năng lượng kích thích bên ngoài thành hiện tượng ý thức”.

Cảm giác chính là kênh thu nhận các loại tư tưởng phong phú và sinh động từ thế giới bên ngoài ảnh hưởng quan trọng đến nhận thức cao hơn sau này. Không có nguyên vật liệu quan trọng với cảm giác thì không thể có nhận thức cao hơn. VI.Lênin cho rằng: “Cảm giác là nguồn gốc duy nhất của hiểu biết”. 

 Cảm giác là nguồn cung cấp những nguyên vật liệu cho chính các hình thức nhận thức cao hơn “Cảm giác là viên gạch xây nên toàn bộ lâu đài nhận thức”. V.L.Lênin đã nói: “Ngoài thông qua cảm giác, chúng ta không thể nào nhận thức được bất cứ một hình thức nào của vật chất, cũng như bất cứ hình thức nào của vận động”, tiền đề đầu tiên của lí luận về nhận thức chắc chắn nói rằng cảm giác là nguồn gốc duy nhất của hiểu biết” và “Tất cả hiểu biết đều bắt nguồn từ kinh nghiệm, từ cảm giác, tri giác”. Nếu không có cảm giác thì chúng ta không hiểu biết gì về hình thức vật chất
 
Theo Tâm lý học Mác-Lênin: Cảm giác Là 1 quá trình tâm lý phản ánh riêng lẻ từng thuộc tính của sự vật hiện tượng khi chúng ta đang trực tiếp tác động vào các giác quan của ta. Vd: Tay đụng vào vật nhọn thấy đau, sờ vào nước đá thấy lạnh...

Trong cuộc sống thường ngày con người luôn bị tác động bởi các sự vật, hiện tượng vô cùng đa dạng và phong phú. Các sự vật, hiện tượng có các thuộc tính của mình như màu sắc, âm thanh, hình dáng, khối lượng, tính chất…. tác động vào nhận thức của con người, từ đó đầu óc của con người có được hình ảnh về các thuộc tính của sự vật, hiện tượng. 

 Nhận thức là một quá trình. Đặc trưng nổi bật nhất của hoạt động nhận thức là phản ánh hiện thực khách quan. Hoạt động này bao gồm nhiều quá trình khác nhau, thể hiện những mức độ phản ánh hiện thực khác nhau (cảm giác, tri giác, tư duy, trừu tượng…) và mang lại những sản phẩm khác nhau về hiện tượng khách quan (hình ảnh, hình tượng, biểu tượng, khái niệm)

 Mọi sự vật hiện tượng xung quanh ta tất cả đều được bộ não phản ánh lại nhờ vào cảm giác. Nhưng bộ não chúng ta chỉ mới phản ánh được từng thuộc tính bề ngoài của sự vật nhờ vào cảm giác. Con người có thể phản ánh được các thuộc tính của sự vật, hiện tượng là do có một hệ thống hết sức phức tạp của cơ quan cảm giác có thể tiếp xúc các kích thích từ bên ngoài, mỗi kích thích liên quan đến một sự vật, hiện tượng.  Các kích thích này tác động lên giác quan làm cho giác quan của con người tiếp nhận kích thích sau đó mã hoá chuyển tới não bộ. Tại vỏ não, thông tin này được xử lý và con người có được cảm giác. Ngoài ra, con người còn có những cảm giác từ các kích thích xuất hiện chính bên trong cơ thể người đó. Nói cách khác, con người không chỉ có cảm giác phản ánh các thuộc tính của sự vật, hiện tượng mà còn có cảm giác phản ánh các trạng thái của cơ thể đang tồn tại. 

I. PHÂN TÍCH NỘI DUNG ĐỊNH NGHĨA:
  1. Vật chất là phạm trù triết học:
    • Phạm trù triết học là những khái niệm chung nhất, phản ánh những mặt, những thuộc tính, những mối liên hệ cơ bản và phổ biến nhất của toàn bộ thế giới hiện thực nói chung. Những khái niệm này chỉ xuất hiện khi con người đạt đến trình độ trừu tượng hóa, khái quát hóa các sự vật hiện tượng thành những học thuyết, lý luận.
    • Với tư cách là một phạm trù Triết học, phạm trù vật chất phải thể hiện thế giới khách quan và hướng đến sự giải quyết vấn đề cơ bản của Triết học là mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại. vật chất với tính cách vật chất là 1 khái niêm rộng được tư duy khái quát từ vô vàn những sự vật hiện tượng cụ thể trong thế giới mà lại không đồng nhất với bất kỳ sự vật hiện tượng riêng lẻ nào.
    • Cần phân biệt vật chất dưới góc độ là phạm trù triết học với các quan niệm của khoa học tự nhiên về cấu tạo và những thuộc tính cụ thể của các đối tượng vật chất khác nhau. Vật chất với tư cách là phạm trù triết học nó chỉ vật chất nói chung, vô hạn, vô tận, còn các đối tượng, các dạng vật chất khoa học cụ thể nghiên cứu đều có giới hạn. Vì vậy, không thể quy vật chất nói chung về vật thể, không thể đồng nhất vật chất nói chung với các dạng cụ thể của vật chất như: nước lửa không khí, nguyên tử, thịt bò…
    • Vật chất là một phạm trù rộng lớn nhất nên không thể định nghĩa bằng cách thông thường trong logic học, không thể quy nó về vật thể hoặc một thuộc tính cụ thể nào đó, cũng không thể quy về phạm trù rộng hơn phạm trù vật. Vật chất chỉ có thể định nghĩa bằng cách đặt nó trong quan hệ đối lập với ý thức, xem cái nào có trước, cái nào quyết định cái nào..
       
  2. Dùng để chỉ thực tại khách quan, tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác:
    • Vật chất có vô vàn các thuộc tính khác nhau, vật chất là vô cùng vô tận. Nhưng thuộc tính quan trọng nhất, chung nhất của mọi dạng khác nhau của vật chất là thuộc tính "thực tại khách quan" tức là sự tồn tại bên ngoài và độc lập với ý thức của con người.
    • Tất cả những cái gì tồn tại bên ngoài và độc lập với ý thức của con người đều là những dạng khác nhau của vật chất. 
    • Thuộc tính tồn tại khách quan bên ngoài và độc lập với ý thức của con người chính là tiêu chuẩn để phân biệt những gì là vật chất (cả trong tự nhiên và trong đời sống xã hội) và những gì không phải là vật chất. 
    • Ví dụ: những quan hệ kinh tế - xã hội, quan hệ sản xuất của xã hội... tuy không tồn tại dưới dạng vật thể, cũng không có cấu trúc phân tử, nguyên tử những chúng tồn tại khách quan, có trước ý thức và quyết định ý thức, bởi vậy chúng chính là vật chất dưới dạng xã hội. 
    • Thuộc tính tồn tại khách quan còn là những tiêu chuẩn để khẳng định thế giới vật chất là  có thực, tồn tại tự thân, không phụ thuộc vào bất kỳ một lực lượng siêu nhiên nào.
  3. Được đem lại cho con người trong cảm giác:
    • Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián tiếp hay trực tiếp tác động lên giác quan của con người. Vật chất chính là nguồn gốc, nguyên nhân của cảm giác, có trước cảm giác (ý thức) và quyết định nội dung của cảm giác, vật chất là tính thứ nhất, cảm giác là tính thứ hai. 
  4. Được chép lại, chụp lại, phản ánh:
    • Vật chất tồn tại khách quan nhưng không phải là vô hình, trừu tượng mà tồn tại cụ thể, khi tác động đến các giác quan của con người thì tạo nên cảm giác ở con người và con nguời hoàn toàn có thể nhận thức được về vật chất. 
    • Như vậy, về nguyên tắc, đối với thế giới vật chất thì chỉ có cái con người chưa thể nhận thức được chứ không thể có cái con người không thể nhận thức.
    • khả năng nhận thức của con người đối với vật chất xuất phát từ thuộc tính tạo nên cảm giác ở con người của bản thân vật chất.
II. Ý NGHĨA CỦA ĐỊNH NGHĨA: 
  1. Nội dung định nghĩa vật chất của Lê nin đã kế thừa, phát triển được những tư tưởng của Các Mác và Ph.Ăngghen về vật chất, giải quyết đúng đắn về vấn đề cơ bản của Triết học trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng, có ý nghĩa thế giới quan và phương pháp luận sâu sắc đối với nhận thức khoa học và thực tiễn.
  2. Khắc phục được tính trực quan siêu hình, máy móc trong quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật cũ... do đó làm cho chủ nghĩa duy vật phát triển lên một trình độ mới, trở thành chủ nghĩa duy vật biện chứng, tạo cơ sở khoa học cho sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa lịch sử. 
  3. Là cơ sở khoa học và vũ khí lý luận để đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm khách quan và chủ quan cũng như thuyết không thể biết (thuyết "bất khả tri"cho rằng: con người chỉ nhận thức được bề ngoài của sự vật hiện tượng chứ không nhận thức được bản chất của sự vật hiện tượng ), phân biệt chủ nghĩa duy vật với nhị nguyên luận...
  4. Góp phần hoàn thiện thế giới quan và phương pháp luận cho các nhà khoa học, động viên cổ vũ họ tin tưởng ở khả năng nhận thức của con người trong nghiên cứu thế giới vật chất vô cùng phong phú. Là cơ sở khoa học cho việc xây dựng quan điểm duy vật biện chứng trong lĩnh vực xã hội

III. Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN: (tự bổ sung thêm)
  • Giúp chúng ta có thái độ khách quan trong suy nghĩ và hành động.
IV. KẾT LUẬN: Định nghĩa này đã có tác dụng đưa khoa học tự nhiên và nhất là vật lý học thoát khỏi khủng hoảng vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 để tiếp tục tiến lên. Cho đến nay, mặc dù khoa học đã tiến lên một bước rất dài so với định nghĩa vật chất của Lênin (được viết trong tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán được Lênin viết năm 1908 và xuất bản năm 1909) nhưng nó vẫn còn nguyên giá trị . Định nghĩa này vẫn là tiêu chuẩn để phân biệt thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm.


25 nhận xét:

  1. Trả lời
    1. Chẳng hiểu khái niệm vật chất của ông alee này, các cao thủ thủ giải thích cho tôi, ''cảm giác ghi lại'', ''cảm giác chụp lại''. nó là như thế nào?

      Xóa
    2. Bạn nên nghiên cứu thêm về "tâm lý học" mình chỉ có thể giải thích một cách không chính xác lắm như sau:

      Vật chất: Vd: Mặt trời

      Ghi lại: Mắt cảm nhận ánh sáng truyền thông tin đến não

      Chụp lại: Bộ nhớ con người thông qua các thông tin mắt tai mũi lưỡi có được về mặt trời, tổng hợp lại thành hình ảnh mặt trời (không có thật) về mặt trời

      ==> Sau khi "chụp lại" mặt trời, con người bắt đầu có khái niệm về mặt trời

      Dựa trên khái niệm về mặt trời con người bắt đầu các quá trình tư duy khác như suy luận, phán đoán...

      Xóa
  2. thầy e dạy có 2 nội dung lớn thôi mà

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. thì em tự gộp đi, ai biết đâu à anh đâu phải thầy

      Xóa
    2. anh dang cong tac o dau ma trinh do triet hoc kinh khung vay

      Xóa
    3. Đọc nhiều tài liệu xong rồi tổng hợp lại thôi chứ đâu có pro

      Xóa
  3. sao co may cai e k thay trong sach nhỉ?

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Có mấy cái nằm trong các tài liệu cũ. Dường như các tài liệu cũ viết hay hơn bây giờ, bây giờ do giảm tải, cô đọng lại nên phân tích không sâu

      Xóa
  4. a oi tai sao chi co quan diem vat chat nhu dinh nghia cua lenin moi vo cung co tan day

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Như đã nói ở trên vật chất theo định nghĩa các ngành khoa học khác với khái niệm Vật chất của Triết học. Khái niệm Vật chất của Triét học nói nôm na là bất cứ cái gì tồn tại một cách độc lập tương đối với ý thức.

      Vật chất tồn tại dù cho con người có muốn hay không muốn nó vẫn tồn tại, còn ý thức thì khi nào không còn bộ óc con người thì nó cũng không có cơ sở để tồn tại

      Suy cho đến cùng thì ý thức cũng là vật chất, một dạng vật chất đặc biệt.

      Vật chất của theo định nghĩa lê-nin không phải là một dạng vật chất cụ thể như vàng bạc đồng thủy ngân, ... hay gỗ đá đất cát, chất lỏng, chất khí... của Vật lý

      Xóa
  5. Ở phần phân tích vật chất là phạm trù triết học.trong định nghĩa của Lenin có đoạn vật chất tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.mà cảm giác của con người là cơ sở thông tin của bộ óc con người để quyết định nội dung của ý thức.vậy thì vật chất tồn tại đâu cần ý thức mà bảo chỉ có thể định nghĩa = cách đặt nó trong quan hệ đối lập với ý thức.WTF @@~

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Đây là một phương pháp định nghĩa, mình không phải dân chuyên LOGIC học nên không dám múa rìu chỉ nói với bạn thế này.

      Theo mình hiểu: Bởi vì Vật chất trong phạm trù triết học nó vô cùng rộng lớn, nó bao quát toàn bộ thế giới và xã hội loài người, do khái niệm nó quá rộng không thể gom lại định nghĩa thông qua các khái niệm khác. Nên phải định nghĩa vật chất và ý thức trong mối quan hệ biện chứng với ý thức.

      Xóa
  6. Quan hệ sản xuất,Quan hệ kinh tế xã hội là quan hệ giữa người vs người,e nghĩ nó có tồn tại khách quan đâu anh?

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Tồn tại khách quan có nghĩa là sự vận động của nó không phụ thuộc vào ý muốn của con người, nó như các định luật của tự nhiên dù muốn hay không muốn cứ đủ các yếu tố thì nó sẽ xuất hiện, như các định luật vật lý không thể phá vỡ.

      lấy điển hình mối quan hệ giữa người và người cũng bị chi phối bởi các quy luật khách quan, như các quy luật mà tâm lý học đã phát hiện.

      Tại sao thể chất con người thay đổi, hoàn cảnh sống thay đổi thì lối sống họ cũng thay đổi theo? ai không muốn mình hoàn hảo nhưng tại sao càng giàu lại càng đổi tính??? không còn như lúc ban đầu???

      Xóa
  7. Phân biệt vật chất với các sự vật hiện tượng cụ thể như thế nào hả a

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Vật chất mà Triết học nói đến nó là một khái niệm chứ không phải một vật chất cụ thể

      Trái cây, Kim loại, Phi kim là một dạng vật chất.

      Mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài là một trong các dạng trái cây. Là dạng vật chất cụ thể.

      Vật chất nó ko tự sinh ra, ko tự mất đi. Còn sự vật hiện tượng cụ thể có sinh ra có biến đổi và mất đi

      Xóa
  8. a ơi có thể tl cho em câu hỏi này được không???
    Tại sao Lê- nin lại phải bảo vệ quan điểm duy vật của Ăng- ghen về phạm trù vật chất.
    anh tl xong thì pm cho e vào hộp mail thanhb1208817@student.ctu.edu.vn nha a. thứ 3 tuần sau em thi rùi còn có 3 bữa nữa thôi

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. A nằm viện nên ko onl được, sorry em vấn đề này a không quan tâm lắm T_T

      Xóa
  9. Cảm ơn bạn. Đọc một hồi HT cũng hiểu thêm chút ít. (~_~)

    Trả lờiXóa
  10. cảm ơn bài viết này của anh. rất hay

    Trả lờiXóa